Các cách hỗ trợ thở oxy cho người mắc Covid 19

Dịch Covid đang giai đoạn tấn công. Công việc trọng tâm lúc này là điều trị để giảm số người chuyển nặng và góp phần giảm tỷ lệ tử vong. Trong việc điều trị người mắc Covid thì sử dụng khí oxy để hỗ trợ hô hấp là phần việc quan trọng, thậm chí là quan trọng nhất. Vì thế tôi tập hợp các kiến thức để giúp cho mọi người có thể vận dụng được.

1. Tại sao người mắc Covid lại bị giảm oxy máu?

Vì virus tấn công vào các phế nang, làm các phế nang phù nề, tăng tiết dịch, lòng các phế nang và các phế quản nhỏ bị dịch tiết lấp đầy… nên không khí hít vào không trao đổi được oxy với máu. Hình ảnh phim xquang chụp phổi nhẹ thì có hình kính mờ, nặng thì phổi đông đặc trắng xóa. Dẫn đến người bệnh vẫn há mồm thở gấp mà khí oxy không vào máu, oxy máu vẫn hạ, tình cảnh của người chết đuối trên cạn.

2. Làm sao để biết oxy máu hạ?

Tốt nhất là có máy đo độ bão hòa oxy trong máu (Pulse oximeter), máy này có nhiều dạng, cặp vào đầu ngón tay để đo, và trên nhiều đồng hồ thông minh smart watch cũng tích hợp cảm biến đo độ bão hòa oxy trong máu. Máy phát ra ánh sáng đỏ có bước sóng 660 nm, chiếu vào da, sau đó đo phần ánh sáng bị hấp thu và tính ra độ bão hòa oxy máu, còn gọi tắt là SPO2 (Saturation of peripheral oxygen – độ bão hòa oxy trong máu ngoại biên). Vì là độ bão hòa nên con số tối đa SpO2 là 100%, gọi tắt là 100. SpO2 người bình thường từ 98 – 100. Nếu dưới 94 thì cần hỗ trợ thở oxy các mức độ khác nhau.
Nếu không có máy đo thì ta có thể dựa vào các dấu hiệu trên người bệnh để phát hiện tình trạng thiếu oxy máu:
– Cảm giác hụt hơi, thiếu không khí, há miệng ra thở
– Nhịp thở trên 25 lần/phút, mạch trên 100 lần/phút
– Da nhợt nhạt, môi và đầu ngón chân tay tím
– Cảm giác hốt hoảng, vật vã. Nặng hơn nữa thì đi vào li bì hôn mê
Nếu thấy người bệnh có các một vài dấu hiệu trên hoặc Spo2 giảm dưới 94 thì ngay lập tức cho người bệnh thở oxy và liên hệ với nhân viên y tế hỗ trợ.

3. Các cách hỗ trợ thở oxy

– Thở oxy qua canula mũi. Một dây nhựa mềm cung cấp oxy qua 2 ống nhỏ vào hai lỗ mũi, dây vắt qua tai trông như đang đeo kính nên còn gọi là “oxy gọng kính” hay ngắn hơn là ‘oxy kính”. Lượng oxy cung cấp có thể lên tới 6 lít/ph, đạt nồng độ oxy trong khí thở vào lên tối đa 40% (nồng độ oxy tự nhiên của không khí đã là 21%). Lượng oxy trước khí tới mũi bệnh nhân cần qua bình nước làm ẩm đế không làm khô niêm mạc mũi, gây kích ứng cho người bệnh. Thở oxy qua mũi rất dễ làm, có thể thực hiện ngay tại nhà, giúp cho người bệnh mức độ nhẹ.
– Thở oxy qua mặt nạ (mask): Dòng oxy tốc độ cao sẽ vào một mặt nạ bằng nhựa dẻo sẽ úp vào mặt bệnh nhân, có mặt nạ có túi dự trữ kèm. Cách này giúp cho bệnh nhân thở oxy có hiệu quả hơn và lưu lượng oxy cao hơn, dòng oxy có thể lên đến 15 lít/phút, nồng độ oxy trong khí hít vào có thể lên tới 65%. Thích hợp cho người khó thở nhiều trong lúc tìm cách hỗ trợ khác cao hơn.
– Thở oxy dòng cao (HFNC-High Flow Nasal Cannula): phương pháp này mới phổ biến gần đây. Dòng oxy được máy hòa trộn rồi cung cấp qua ống dẫn đường kính lớn đến mũi với tốc độ rất cao, có thể lên tới 60 lít/phút, nồng độ oxy có thể tới 100%. Dòng khí oxy lưu lượng cao này làm tăng nồng độ oxy máu nhanh, tăng áp suất trong phế nang kể cả khi thở ra, mở nhiều phế nang tham gia hô hấp, chống xẹp phổi. Tác dụng của thở oxy dòng cao rất tốt, giúp cho nhiều bệnh nhân cải thiện hô hấp và không phải đặt nội khí quản thở máy xâm nhập.
– Thở máy không xâm nhập CPAP và BIPAP: Các phương pháp ở trên chỉ cung cấp nồng độ oxy cao trong khí thở vào, còn việc thở vẫn phải do người bệnh chủ động hít vào. Khi khó thở nặng, cần dùng máy thở, tạo áp lực dương giúp người bệnh hít vào, giảm công hô hấp. Máy thở đơn giản nhất là máy loại không xâm nhập, tạo áp lực dương ở mask úp vào mũi miệng bệnh nhân. Tuy nhiên trong dịch Covid 19 này, máy thở không xâm nhập không được khuyến cáo dùng nhiều, mà thường là thở oxy dòng cao nếu không hiệu quả thì chuyển sang thở máy xâm nhập.
– Thở máy xâm nhập: Gọi là xâm nhập vì dòng khí bơm vào phổi cần qua ống nội khí quản hoặc ống mở khí quản, tức là phải làm các thủ thuật xâm nhập vào người bệnh. Vì vậy loại máy này chỉ sử dụng trong bệnh viện và nhân viên cần được đào tạo kỹ. Các bác sĩ hồi sức cấp cứu được đào tạo về máy thở sẽ chọn loại kiểu thở (mode), tần số thở (f), lượng khí mỗi lần thở vào (Vt), tỷ lệ thời gian giữa thở vào và thở ra (I/E), nồng độ oxy trong dòng khí thở vào (FiO2)… Sau khi cho thở 30 phút bác sĩ sẽ thử lại nồng độ khí trong máu động mạch để điều chỉnh lại các thông số. Trong qua trình thở máy luôn có mặt điều dưỡng và bác sĩ trực để xử trí các sự cố máy thở, nhiều lúc máy có sự cố mà không kịp xử trí thì người bệnh có thể chết trong vài phút. Trên báo chí hay nói người dân đổ xô đi mua máy thở là có sự nhầm lẫn đấy, máy thở thực thụ thì ngay cả bác sĩ không đúng chuyên nghành cũng không dùng được chứ đừng nói đến người ngoài!
– ECMO: đây là tình huống xấu nhất, phổi đã tổn thương đông đặc hoàn toàn, thở máy xâm nhập cũng không có tác dụng, thì dùng tới biện pháp cuối cùng là tim phổi nhân tạo. Máu của người bệnh sẽ dẫn ra ngoài và được trao đổi oxy trong máy rồi bơm trở lại người. Nhưng máy này hiện nay có rất ít và cầu mong chúng ta không phải dùng tới biện pháp cuối cùng này.

4. Các nguồn khí oxy:

– Bình oxy: chứa oxy được nạp ở nhà máy dưới áp suất cao 150 Bar (gấp 150 lần áp suất khí quyển, hay nói cách khác oxy được nén lại 150 lần). Bình dùng tại nhà thể tích thường là 10 lít, 14 lít. Bình to dùng trong bệnh viện cỡ 40 lít. Vậy một bình cỡ 10 lít dùng thở tại nhà được bao lâu? Giả sử cho người bệnh thở 5 lít/ph, thì bình đó sẽ dùng được 300 phút, tức là 5 h, một ngày cần 5 bình. Vì vậy để người bệnh tự thở oxy tại nhà chỉ là trong một thời gian ngắn, chờ cứu thương đến, chứ để tại nhà sẽ không đủ nguồn oxy để thở. Hoặc nếu chưa tìm được bệnh viện để vào thì hãy dùng bình oxy to nhất 40 lít, một bình này dùng được một ngày. Trước đây giá 1 bình nhỏ 10 lít chỉ 50.000 đ, bình to 40 lít là 70.000 đ. Nhưng hiện nay giá đã tăng gấp nhiều lần.
– Máy tạo oxy tại nhà: sử dụng tại nhà dòng máy 1-7L, mã DE-1A, HOẶC DE – 2AW.
Chắc các bạn thắc mắc máy này tạo ra oxy từ đâu? Xin thưa đây thực chất là máy lọc oxy, trong không khí chúng ta đang thở vốn đã có 21% là oxy rồi. Máy này sẽ bơm không khí qua các quả lọc có hạt Zeolite, quả lọc này giữ khí ni tơ lại, chỉ cho oxy đi qua, tạo nên oxy tinh khiết. Trước vụ dịch thì máy này khá rẻ, chỉ từ vài triệu đến hơn chục triệu. Trong dân gian cứ hay gọi nhầm đây là máy thở! Bây giờ sau khi đọc xong bài này đừng bạn nào gọi nhầm đây là máy thở nữa nhé, mà gọi đúng tên của nó là máy tạo oxy.
– Oxy hóa lỏng: Đây là nguồn oxy sản xuất công nghiệp, bằng cách hóa lỏng không khí để tách riêng oxy ra. Oxy hóa lỏng được cung cấp bằng xe bồn cho các bệnh viện lớn. Oxy lỏng chứa trong các tháp lớn để ở ngoài trời và được gia nhiệt từ từ để trở thành oxy khí, đi theo các đường ống dẫn đến các phòng cấp cứu. Oxy lỏng có giá thành rất rẻ, cung cấp tập trung trong bệnh viện. Các bạn thử tưởng tượng xem một người bệnh thở oxy dòng cao hết 60 lít/phút thì ở nhà làm sao có đủ oxy mà thở. Vì vậy tập trung cung cấp oxy điều trị phải là bệnh viện, mọi người hạn chế tự điều trị tại nhà.
Trên đây là một số kiến thức cơ bản về các cách thở oxy dùng trong điều trị bệnh lý hô hấp, nhất là trong lúc dịch bệnh virus đường hô hấp đang hoành hành. Xin cám ơn các bạn đã theo dõi.
Nguồn : https://www.facebook.com/quan.thedan ( Tiến sĩ Y học. Tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội. Hiện công tác tại BV ĐK Trí Đức Thành – Thanh Hóa.)
0/5 (0 Reviews)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Hotline: 090 908 6365